Բնագիտություն 28.02.22

  1. Ե՞րբ է լույսը բեկվում: Մի թափանցիկ միջավայրից մյուսի մեջ անցնելու ժամանակ լույսը բեկվում է:
  2. Ո՞ր դեպքում է լույսի բեկման անկյունը ա)փոքր է լինում անկման անկյունից բ) մեծ է լինում անկման անկյունից:   մեծ է լինում անկման անկյունից
  3. Ո՞ր կետն է կոչվում ոսպնյակի կիզակետ: Տնային աշխատանք: Լույսի զուգահեռ ժառագայթները, անցնելով հավաքող վոսպնյակի միջով, հատվում են մի կետում:

Տնային աշխատանք

  1. Ի՞նչով է լույսի բեկումը տարբերվում անդրադարձումից:
  2. Ո՞ր դեպքում է օդը դառնում անհամասեռ միջավայր:
  3. Ի՞նչպիսի մարմիներ են ոսպնյակները:
  4. Ոսպնյակները քա՞նի տեսակներ են լինում:
  5. Բերեք մեկ օրինակ լույսի բեկման պատճառով առաջացած երևույթից:

Ջերմային էներգիայի աղբյուրները

Բնագիտություն

Հարցեր

1)Ինչո՞ւ է կյանքի համար անհրաժեշտ ջերմային էներգիան։

Ջերմային էներգիան անհրաժեշտ է մարդու կյանքի մէջ որովհետև կարևորագույն պայմաններից մեկն է:

2)Ինչո՞ւ է Արեգակը համարվում Երկրի վրա կյանքի եւ ջերմության գլխա­վոր աղբյուրը։

Առանց Արեգակի բույսեր չէին լինի, անընդհատ ցուրտ կլիներ ամենինչ սառույցով կպատվեր:

3)Վառելանյութի ի՞նչ տեսակներ գիտեք։

Կա երեք տեսակի վառելանյութ` պինդ, դեղուկ, գազային:

Օրինակ` բնական գազը, նավթ, քարածուխ, տորֆ:

Մտածե՛ք
Կա՞ն արդյոք Երկրի ընդերքում ջերմային էներգիայի այլ աղբյուրներ:

Այո, կան` Երկրի ընդերքում այսպես ասված Լավան:

Ջերմային հավասարակշրություն եւ

Տնային

Պատասխանել հարցերին.

  1. Ի՞նչ է ցույց տալիս մարմնի ջերմաստիճանը:

Ջերմաստիճանը ֆիզիկական մեծություն է, որը ցույց է տալիս մարմնի տաքը և սառը:

2. Ինչպե՞ս է կոչվում ջերմաստիճան չափող սարքը:

Ջերմաստիճան չափող սարքը կոչվում է ջերմաչափ:

3. Ի՞նչ կառուցվածք ունեն սնդիկային ջերմաչափները:

Սնդիկային ջերմաչափի աշխատանքի հիմքում ընկած է հեղուկի ծավալի հավասարաչափ ընդարձակունը` կախված մարմնի ջերմաստիճանից:

4. Բժշկական ջերմաչափն ինչո՞վ է տարբերվում սովորական ջերմաչափից:

  1. Ո՞րն է բնության մեջ հանդիպող ամենացածր ջերմաստիճանը:

Ամենա ցածր ժեմաստիճանը ցելսուսով` -273,15 աստիճան:

  1. Չափե՛ք ձեր ընտանիքի անդամների ջերմաստիճանը եւ համեմա-
    տե՛ք միմյանց հետ

Հայրիկ` 36.2 աստիճան

Մայրիկ` 35.7 աստիճան

Մեծ քույրիկ` 36 աստիճան

Փոքր քույրիկ` 36.1 աստիճան

Դասարանական 1

Ջերմային երեւույթների բազմազանությունը

Հարցեր

  1. Ի՞նչ ջերմային երեւույթներ գիտեք։

Ծավալի փոփոխություն, հալում, պնդացում, հեղուկների գոլոշացում, խտացում:

2. Ի՞նչ փորձերով կարող եք ցույց տալ տաքացման ժամանակ գազերի ըն­դարձակումը։

Շշի վրա փուչիկ են ամրացնում և այդ շիշը տաքացնում են։

3. Ինչո՞ւ է գազօջախի վրա տաքանալիս բերնեբերան լցված թեյնիկից ջու­
րը թափվում։

Որովհետև ջուրը եռալիս ընդարձակվում է:

4. Ի՞նչ փորձով կարող եք ցույց տալ պինդ մարմինների ջերմային ընդար­
ձակումը։

Սառույցի հալչելը, սնդիկի ընդարձակվելը։

5. Ո՞ր երեւույթներն են կոչվում հալում եւ պնդացում։

Պինդ վիճակից հեղուկ վիճակի վերածվելը կոչվում է հալում, իսկ հեղուկ վիճակից պինդ վիճակի վերածվելը կոչվում է պնդացում։

6. Ո՞ր մեծությունն է կոչվում եռման ջերմաստիճան։

Այն ջերմաստիճանը, որի ժամանակ հեղուկը եռում է։Ջուրը եռում է 100 ºC.

7. Ո՞ր երեւույթներն են կոչվում գոլորշացում եւ խտացում։

Հեղուկ վիճակից գոլորշի վերածվելը կոչվում է գոլորշացում, իսկ գոլորշուց հեղուկ վիճակի վերածումը կոչվում է խտացում։

Մարմինների էլեկտրականացում

Դասարանական 1

Հարցեր

Ե՞րբ է մարմինը համարվում էլեկտրականացված:

Երբ մարմինները շփման արդյունքում ձեռք են բերում դրական լիցք կամ բացասական լիցք:

Ո՞ր էլեկտրական լիցքերն են անվանում դրական, եւ որո՞նք՝ բացասական։

Դրական լիցքեր առաջանում են այն ժամանակ երբ թուղթը շփում ենք շփում ենք ափակու հետ, բացասականը առաջանում է, երբ շփում ենք իրար հետ ճկազանգվածը բրդի հետ:

Էլեկտրացույցի թերթիկները լիցքավորվելիս ինչո՞ւ են վանում միմյանց:

  • և + իրար վանում են

— և — իրար վանում են

  • և — իրար ձգում են

Ինչպե՞ս են պարզում մարմինների էլեկտրականացված լինելը։

Բնագիտություն

  1. Ո՞ր ռեակցիաներն են կոչվում քայքայման ռեակցիա: Ներկայացրե՛ք օրինակներ:

Քայքայման ռեակցիաի ժամանակ նյութը քայքայվում է, առաջացնելով մեկ ուրիշ նյութ։

2․ Ներկայացրե՛ք շատ արագ եւ շատ դանդաղ ընթացող ռեակցիաների օրինակներ:

Արագ – Մոմի այրվել:

Դանդաղ – ժանգոտել:

3. Էլեկտրական հոսանքի ազդեցությամբ ջուրը տրոհվում է
ջրածնի եւ թթվածնի։ Ի՞նչ քիմիական ռեակցիա է տեղի ունենում։

Ալոե վերաի մասին

Անցկացման ընթացքը՝ Սովորողները ընտրում են մի բույս պատրաստում են նյութ բույսի մասին:

Նշում են․

բույսի տեսակը- Ալոե

բուժական նշանակությունը — Ունի բուժական նշանակություն օգտագործվում է կոսմետիկ նշանակություն։

աճի համար անհրաժեշտ պայմանները- Ալոավերան արևասեր է ստվերասեր աճում է մենակ արևի տակ։

արմատային համակարգը- Ալոավերան ունի առանցքաին արմատաին համակարգ։

տերևի տեսակը- պարզ

թվարկել և նկարագրել բույսի վեգետատիվ և գեներատիվ օրգանները-

ծագումը

տարածվածությունը

Պատրաստել, վիդեոնյութ և ռադեոնյութ հրապարակել բլոգում:

Ակնկալվող արդյունքները .

Սովորողները ճանաչում են բույսերի օրգաններ,արմատ,ընձյուղի կառուցվածքը :Ավելի գործնական են դարձնում իրենց ձեռք բերած գիտելիքները։

1.Ալոեը կոչվում է հիանալի ծաղիկ, քանի որ դրա տերևներում պարունակվող նյութը շատ օգտակար հատկություններ ունի և օգտագործվել է դարեր շարունակ: Եվ չնայած, որ Լատվիայում ալոե աճում է գրեթե յուրաքանչյուր տանը:


2.Ալոեի տերևները պարունակում են դոնդող նման նյութ, որը կազմում է 99% ջուր: Այս բույսի հայրենիքը Հյուսիսային Աֆրիկան ​​է: Բնական պայմաններում այն ​​հանդիպում է արևադարձային և մերձարևադարձային տարածքներում: Միևնույն ժամանակ, հալվեը աշխարհում ամենատարածված փակ բույսերից մեկն է:

3.Հալվեի բուժիչ հատկությունները հայտնվում են հինգ տարվա աճից հետո:

4.Ալոեն եզակի է նրանով, որ կարող է յոթ տարի գոյատևել առանց ջրի և դեռ շարունակում է թույլ տալ նոր կադրեր:


5.Ալոե տերևների պարունակությունը կարող է կիրառվել վերքերի վրա և ավելացնել ջրի, հյութերի և թեյի խառնուրդներ: Դա կօգնի անգինայի, այրվածքների և այլ հիվանդությունների:


6.Ժամանակին Եգիպտոսի կառավարիչը հալվե էր օգտագործում նուրբ մաշկ ստանալու համար: Գործարանը դեռ օգտագործվում է կոսմետիկայի մեջ:

7.Մենք սովոր ենք ալոեով զամբյուղի մեջ դնել պատուհանի վրա, բայց իրականում բույսի որոշ տեսակներ շատ փոքր են, իսկ ոմանք էլ աճում են մինչև 15 մետր:

8.Շատերը տեսել են ալոեի ծաղկում, բայց ոչ բոլորը գիտեն, որ ծաղիկները տարբեր ստվերներով են գալիս, ներառյալ սպիտակ, դեղին և նարնջագույն:

9.Ճապոնիայում ալոեն ակտիվորեն օգտագործվում է որպես սննդամթերք: Ալոե կտորներով խմիչքները կամ յոգուրտները սովորական են այնտեղ:

10.Ալոե ժելե հյութը լայնորեն օգտագործվում է բժշկության և կոսմետոլոգիայի մեջ, բայց կլեպը խորհուրդ չի տրվում:

Հողը և կենդանի օրգանիզմները

Հողի մասին խոսելիս կամ դրա հետ աշխատելիս շատ բան է անհրա­ժեշտ իմանալ: Իհարկե, բոլորս լավ գիտենք, որ բույսերի մեծ մասն աճում է հողում: Այստեղ հանդիպում են նաև շատ կենդանիներ: Հողում մեծաքա­նակ են տարբեր բակտերիաները և սնկերը: Իսկ ի՞նչ է հողը, ի՞նչ բաղա­դրություն ունի:

Հողը երկրագնդի մակերևույթի վերին բերրի շերտն է:

Հողում մոտ 50-60 սանտիմետր խորությամբ մի փոքր փոս փորելիս կարելի է նկատել հողի տարբեր շերտեր: Վերին շերտը մուգ գույ­նի է: Այստեղ են բույսերի արմատները: Հողի այս շերտը պարունակում է նաև տարբեր բույսերի և կենդանիների մնացորդներ: Այդ մնացորդները բակտերիաների և սնկերի օգնությամբ քայքայվում են, առաջանում է օր­գանական նյութերով հարուստ հումուս, որը հողին հաղորդում է մուգ գույն: Հողի ավելի խոր շերտերը բաց գույնի են, այս­տեղ քիչ է հումուսը:

Կարելի է ասել, որ հողը ոչ միայն բույսերի և այլ կեն­դանի օրգանիզմների ապրե­լու միջավայր է, այլ նաև՝ կեն­դանի օրգանիզմների կենսա­գործունեության արդյունք: Հումուսի պարունակու­թյամբ հողերը շատ տարբեր են: Հումուսով հարուստ է սևահողը, որտեղ լավ են աճում բույսերը: Հումուսի պակասի դեպքում բույսերն զգում են սննդի պակաս: Հողի բերրիության և բույսերի աճի ապահովման համար օգտագործում են պարարտանյութեր: Պարարտանյութերը պարունակում են տարբեր նյութեր և լրացուցիչ սնունդ են բույսի համար:

Բույսերի աճի համար անհրաժեշտ են նաև ջուր, թթվածին և այլ նյու­թեր: Ջրի պարունակությունը հողում փոփոխական է: Երբ անձրևները սա­կավ են, անհրաժեշտ է արհեստական ոռոգում, որի համար օգտագործում են լճերի, գետերի, ջրամբարների, ջրանցքների ջրերը: Իսկ թթվածնով հարստացնելու համար հողը փխրեցնում են:

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Ի՞նչ կենդանի օրգանիզմներ են հանդիպում հողում:

Հողում հանդիպում են սնկերի և բակտերիաների:

2. Ի՞նչ է հողը, իսկ հումո՞ւսը:

Հողը երկրագնդի մակերևույթի վերին բերրի շերտն է, իսկ հումուսը հողի օրգանական, սովորաբար մուգ գունավորված մասը, ձևավորվել է բուսական և կենդանական մնացորդների կենսաքիմիական փոփոխություններից։

3. Ինչո՞ւ է հողի վերին շերտը մուգ գույնի:

Հողի վերին շերտը լինըմ է մուգ գույնի այսինքն այնտեղ հումուսը շատ է:

4. Ի՞նչ նյութեր են պարունակվում հողում:

5. Ի՞նչ են պարարտանյութերը:

Պարարտանյութերը բույսերի լրացուցիչ սնունդ է:

6.Ի՞նչ նպատակով են իրականացնում հողի արհեստական ոռոգումը, փխրեցումը:

Հողի արհեստական ոռոգումը կատարում են, որպեսզի բույսը ջրի պակաս չունենա:

Կենսոլորտ. նրա բաղադրիչները

Ծանոթանալով երկրագնդի տարբեր ոլորտներին՝ կարող ենք նշել, որ դրանցից ամենամեծը և ամենատարածվածը, որը բնակեցված է տարբեր կենդանի օրգանիզմներով, կենսոլորտն է: Կենսոլորտ հասկացությունը տվել է ավստրիացի գիտնական էդվարդ Զյուսը դեռևս 19-րդ դարում՝ իր «Երկրի դեմքը» գրքում: Քանի որ կենդանի օրգանիզմներն ունեն շատ լայն տարածում, ուստի կենսոլորտն ընդգրկում է ողջ ջրոլորտը, քարոլորտի վերին և մթնոլորտի ստորին շերտերը: Այդ շերտերում կան միջավայրի այնպիսի պայմաններ, որոնք նպաստավոր են կենդանի օրգանիզմների համար:

Կենսոլորտի հիմնական բաղադրիչներից են բույսերը և կենդանիները: Դրանք իրենց չափերով տարբեր են, ունեն տարբեր կառուցվածք, կենսագործունեության առանձնահատկություններ և հետաքրքիր հարմարանք­ներ, որոնք հնարավոր են դարձնում կյանքը երկրագնդի տարբեր ոլորտնե­րում: Կաղինը և բարդին, ծիրանենին և խնձորենին, խատուտիկը և ցորենը բույսեր են: Իսկ ճանճը և բզեզը, գորտը և մողեսը, հավը և շունը կենդանի­ներ են: Սակայն, բույսերից և կենդանիներից բացի՝ կան նաև այլ կենդա­նի օրգանիզմներ: Մի մասը շատ փոքր է՝ անզեն աչքով անտեսանելի: Դրանք մանրէներն են՝ հիմնականում բակտերիաները: Մյուս մասը սնկերն են: Մանրէները և սնկերը ևս կենսոլորտի հիմնական բաղադրիչներ են: Նշված չորս խոշոր խմբերի կենդանի օրգանիզմները կազմում են թագավորություններ:

Մարդը դասվում է կենդանիների թագավորությանը։ Սակայն մարդն առանձնահատուկ է, քանի որ նա ակտիվորեն ներգործում է բնության վրա, փոփոխում վերջինս: Բայց բնության նման փոփոխությունները ոչ միշտ են դրական: Հաճախ ստիպված ենք լինում հաղթահարել մարդու տնտեսական գործունեության բացասական հետևանքները: Պետք է իրա­կանացնել միջոցառումներ, որոնք ամեն գնով կպահպանեն բնությունը:

Կենդանի օրգանիզմները միայնակ չեն կարող երկարատև գոյատևել, նրանք փոխազդում են տարբեր մարմինների և նյութերի հետ: Այդ նյութե­րից է, օրինակ, թթվածինը, որով կենդանի օրգանիզմների մեծ մասը շնչում է: Կենդանի օրգանիզմների համար շատ մեծ դեր ունեն ջուրը և հանքային նյութերը: Բույսերն աճում են հողում: Նավթը և գազը հանածոներ են, ո­րոնք ունեն շատ մեծ նշանակություն մարդու կյանքում: Բայց դրանք կեն­դանի օրգանիզմների գործունեության արդյունք են: Նյութերի այս ցանկը կարելի է շարունակել: Բոլոր այդ նյութերը համարվում են կենսոլորտի բա­ղադրիչներ:

Կենսոլորտը մի ուրույն ամբողջություն է, բարդ համակարգ, որտեղ կենդանի օրգանիզմները միասին կատարում են կարևոր գործառույթներ: Դրանցից է, օրինակ, Երկրագնդում տարբեր նյութերի հոսքը, որն իրակա­նանում է կենդանի օրգանիզմների միջոցով: Շատ նյութեր, օրինակ՝ ջուրը կամ ածխաթթու գազը, հեռանում են կենդանի օրգանիզմից, հայտնվում շրջակա միջավայրում և հետո նորից վերադառնում կենդանի օրգանիզմ: Տեղի է ունենում նյութերի մի շրջապտույտ:

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Ի՞նչ է կենսոլորտը, ի՞նչ ոլորտներ է ընդգրկում:
  2. Որո՞նք են կենսոլորտի հիմնական բաղադրիչները:
  3. Թվարկեք կենդանի օրգանիզմների թագավորությունները: Ո՞ր թա­գավորությունում է դասվում մարդը:
  4. Տարբեր նյութերի հետ կենդանի օրգանիզմների փոխազդեցության ի՞նչ օրինակներ գիտեք:
  5. Կենսոլորտում ի՞նչ գործառույթներ են իրականացնում կենդանի օրգանիզմները:
  6. Ուշադիր դիտարկեք տեղանքը, շրջակա միջավայրը: Ի՞նչ գիտեք այդ միջավայրի պայմանների մասին: Թվարկեք և նկարագրեք շրջապատի կենդանի օրգանիզմները, բույսերը և կենդանիները: Ի՞նչ գիտեք այդ օրգանիզմների մասին:
  7. Բնապահպանական ի՞նչ խնդիրներ գիտեք:

Բույսերի կառուցվածքը և կենսագործունեությունը

Մեր շրջապատում կան շատ բույսեր: Տարբեր բույսեր՝ խոտեր, թփեր և ծառեր, աճում են անտառներում ու մարգագետիններում, այգիներում ու պուրակներում, փողոցների եզրերում, դպրոցամերձ և տնամերձ հողամա­սերում և այլուր: Դասարաններում և սենյակներում բույսերն աճեցվում են համապատասխան տարաներում, այստեղ բույսերը խնամքի առարկա են: Ի՞նչ է բնորոշ բույսերին:Բույսը հիմնականում աճում է հողում: Նրա մարմնի մի մասը գտնվում է հողում՝ կազմելով ստորգետնյա հատվածը: Մյուսը տեսանելի հատվածն է, որը գտնվում է հողից դուրս, կազմում վերգետնյա հատվածը: Բույսն ունի իր կառուցվածքը: Սովորաբար տարբերում են նրա արմատը, ցողունը և տերևը: Դրանք միասին կազմավորում են բույսի մարմինը: Արմատը սովորաբար կազմում է բույ­սի ստորգետնյա մասը: Արմատները լի­նում են շատ բարակ և հաստացված, կարճ և երկար: Ցողունն արմատին է միացնում տերևները:

Բացի նշվածից՝ բույսերի մի մասը ծաղկում է, տալիս պտուղներ և առաջաց­նում սերմեր: Ծաղիկները, պտուղները և սերմերը ևս բույսի կառուցվածքի մասերն են: Ծաղկման շրջանում բույսերը շատ շքեղ են, գունեղ, գեղեցիկ ու բուրավետ: Արմատը, ցողունը, տերևը, ծաղիկը, պտուղը, սերմը բույսի օրգաններն են:

Բույսն անընդհատ աճում է և զար­գանում, նրա աճը լավ դիտվում է միջա­վայրի բարենպաստ պայմաններում՝  լույ­սի, ջրի և անհրաժեշտ այլ նյութերի առկայությամբ: Եթե ուշադիր դիտարկենք բույսի կյանքը, ապա կնկատենք այն, որ բույսը սնվում է, օգտագոր­ծում ջուր և ածխաթթու գազ, բույսի մարմնում առաջանում են տարբեր օր­գանական նյութեր: Բույսը նաև շնչում է, որի ընթացքում օգտագործում է թթվածին՝ կենդանիների և մարդու նման:

Որոշ բույսերի կենսագործունեության առանձնահատկություններից է հոտը, հաճախ նաև՝ բուրավետ լինելը:

Բույսերի մասին շատ հետաքրքիր երևույթներ կարելի է դիտել անտա­ռում կամ մարգագետնում, դպրոցամերձ կամ տնամերձ հողամասում, շրջա­կա կանաչ աշխարհում: Բույսերը պետք է ոչ միայն ճանաչել, այլ նաև՝ պաշտպանել: Բույսերը մարդկանց «կանաչ բարեկամներն» են:

Բույսերի մասին գիտությունը կոչվում է բուսաբանություն:

Հարցեր և առաջադրանքներ

  1. Շրջապատում որտե՞ղ են աճում բույսեր:
  2. Ի՞նչ գիտեք բույսի մարմնի մասին: Ո՞րն է նրա ստորգետնյա, ո՞րը՝վերգետնյա հատվածը: Ի՞նչ կառուցվածք ունի բույսը: Բույսի ի՞նչ օրգաններ գիտեք:
  3. Ի՞նչ պայմաններ են անհրաժեշտ՝ բույսի աճի և զարգացման համար:
  4. Ինչպե՞ս է դրսևորվում բույսի կենսագործունեությունը:
  5. Դիտարկեք շրջապատի որևէ բույս։ Նկարեք այդ բույսը: Ցույց տվեք նրա ստորգետնյա և վերգետնյա հատվածները, նշեք բույսի օրգանները: Ցորենի արմատի զանգվածը շատ ավելի մեծ է իր վերգետնյա մասից: Ինչո՞ւ: Թվարկեք այն բույսերը, որոնք ծաղկում են:
  6. Փորձեք նշել, թե ինչո՞վ են բույսերը կարևոր մարդու կյանքում: